Kastoreum: Kendini Hiç Hadım Etmeyen Kunduz

Odun sobasının fazla yakınında bırakılmış bir eyer, bir kütük kulübede önce huş dumanı ve sıcak katran, sonra ılık deri kokar. Derinin altında daha tatlı ve yerini belirlemesi daha zor bir şey durur; sobanın arkasında kararmış ahududu reçeline benzer ve deriyi hâlâ bir hayvana aitmiş gibi kokutur.

Parfümde bu son katman kastoreumdur; kastoreum, bir kunduzun kuyruğunun dibinin yakınında taşıdığı iki kurutulmuş keseden gelir. Ezop'tan ortaçağ hayvan kitaplarına kadar yazarlar bu keseler hakkında kunduzun kendi bedeninin yalanladığı bir hikâye anlattı. Kastoreumun vanilyalı dondurmayı tatlandırdığı yönündeki daha yeni hikâye onlarca yıl doğruydu ve bugün bir bakkalda neredeyse hiç doğru değil.

Avcı kovalamacadan vazgeçer

Ezop'ta köpeklerin kovaladığı bir kunduz, kendisinin bunun için avlandığını bilerek kendi testislerini ısırıp koparır ve avcı kovalamacadan vazgeçer. Aelianus bunu daha da süsledi: kunduzu testislerini avcıların önüne atar, haydutların arasına düşüp canını kurtarmak için taşıdığı her şeyi veren sağduyulu bir adam gibi. Yedinci yüzyılda Sevillalı Isidorus Latince adı bu hikâyeye dayandırdı: castor, diye yazdı, çünkü hadım edilmiştir. 1200 dolaylarında Aberdeen Bestiary bundan bir vaaz çıkardı: kusurlarını kes ve şeytanın yüzüne fırlat.

Hikâyenin erkenden şüphecileri oldu: Bartholomaeus Anglicus'un andığı hekim Sextius, bu organların omurgaya o kadar sıkı yapıştığını, hayvanı öldürmeden alınamayacağını söyledi. On üçüncü yüzyılda Albertus Magnus masalı "tamamen yanlış" olarak niteledi ve adı, kesme işini yapan avcılara bağladı. Cantimpréli Thomas, Polonyalıların hikâyeyi reddettiğini kaydetti, çünkü kunduzun testisleri vücudun dışında sarkmaz. Karnın içinde dururlar.

Kuyruğun dibinde iki kese

Avcıların peşinde olduğu şey, pelvis ile kuyruk dibi arasında derinin altında yatar; orada iki boşluk, bir çift anal bezin yanında bir çift kastor kesesi barındırır. Keselere sıklıkla bez denir, oysa tam anlamıyla bez değildirler. Testisler vücudun içinde gizli, keseler ise kuyruğa yakın olduğundan birçok kişi birini ötekiyle karıştırdı.

Efsanenin her sürümü testislerle ilgilidir; dişi kunduzlar da aynı keseleri taşır. Sıradan bir kunduzda bunlar yaklaşık 250 gram gelir. Bir tuzakçı onları, kloaktan iki inç yukarıyı keserek bulur; ince bir kas zarının altında, açık kahverengi ve pullu yatarlar.

Düğümlü bir iple yedi gün

2022'de Kuzeybatı Toprakları, tuzakçılarından kurutulmuş kunduz kastorlarını postlarının yanında almaya başladı; her pound için avans ödeniyor, bir pounda yaklaşık sekiz kastor düşüyor. Kastorlar tuzağa düşürülen kunduzlardan gelir ve deriler yüzülürken çıkarılır.

Bölgenin tuzakçılar için o Mart ayında yayımladığı başvuru belgesi bir kurutma tarifi gibi okunur: kastorlar, deri yüzme kulübesinde iki çivi arasına gerilmiş, her dört inçte bir düğümlenmiş bir ipe dizilir ve 15 ila 21 santigrat derecede yaklaşık yedi gün bekletilir. İki gün sonra her biri ortası kurusun diye açılır ve ters yüz edilir, ardından dört gün sonra ve altı gün sonra yeniden çevrilir. Kurutulmuş kastorlar kâğıt ya da soğan çuvalında dondurulur, asla plastikte değil; plastikte çürürler ve bütün değerlerini yitirirler. "Kastorların nefes alması gerekir."

Ardından keseler, ezilip alkolle özütlenmeden önce yumuşasın diye genellikle iki yıl ya da daha uzun süre dinlendirilir. Parfümörler sonucu tentür ya da reçinoid olarak kullanır.

Kastoreumu taklit etmek, herhangi bir başvuru belgesinden çok önce de kârlıydı. On üçüncü yüzyılda Bartholomaeus Anglicus sahteciliklere karşı uyardı: kanla doldurulmuş bir hayvan mesanesi, koku için biraz kastoreum, acılık için biberle. Gerçeği, diye yazdı, çifttir ve tek bir kirişten sarkar, çünkü iki mesane tek bir boyundan sarkamaz.

Huş katranından ahududuya

Steffen Arctander tentüre "sıcak, hayvansal, deri gibi tatlı bir koku" verdi ve iki cins bu sözcükleri birbirinden ayırır. Bir tedarikçinin elinde, uzun süre Kanada türünün altında sayılan Sibirya türü, huş katranı ve kreozota yakın dumanlı, katranlı bir deriyle açılır, ardından misksi, hayvansal bir kalp gelir; Kanada türünden daha kuru ve daha az meyvelidir. Kanada türü duman bakımından daha yumuşaktır ve çoğu insanın kastoreum diye bildiğine daha yakındır; tuzakçıları kastorlarını düğümlü iplerde kurutan Kuzeybatı Toprakları ise kastoreuma deri kadar ahududu ve vanilya da atfeder.

Parfümörler kastoreumu çoğunlukla deri oluşturmak için kullanır ve nadiren tek başına.

Leather Don, odun sobasının tam tersidir, sıcak havalar için hafif bir deri. Yaratıcısı Lost Tribe, tamamen doğal çalışan New York parfüm evidir. Deri akoru tek başına 13 doğal bileşen alır ve altında, gerçek kastoreumla maserasyona bırakılıp yaşlandırılmış, Koh Kong'dan bir Kamboçya udu yer alır. Limon ve serin okaliptüs açılışı yapar, saman ve biraz tütün deriden yükselir, ud ise paçuli ve meşe yosununun üzerinde alttan hayvansal bir derinlik verir.

Dondurma korkusu

Dondurmadaki vanilyanın bir kunduzdan geldiği söylentisinin gerçek bir kökü var. Kastoreum bir zamanlar dondurmaları, gazlı içecekleri ve şekerlemeleri tatlandırırdı ve 2007'ye gelindiğinde en az 80 yıldır bir gıda aroması olmuştu. Amerika Birleşik Devletleri'nde hâlâ genel olarak güvenli kabul edilen doğal özütler listesinde, ambergris ve Tonkin miskiyle aynı kısa tabloda yer alıyor.

Miktarlar çok küçük: yılda yaklaşık 100 kilogram, buna karşılık 1,2 milyon kilogramın üzerinde vanilin. Bugün bir bakkaldaki hemen hiçbir ürün onu içermiyor ve Bryn Mawr College'dan kimyager Michelle Francl, "dondurmanızda olması mümkün değil" diyor. Bunun yerine, İsveç içkisi bäversnaps gibi meraklara çıkıyor.

Miskin yanında

Sıradaki iki şişe kastoreumu dipte miskin yanında tutar: ilkinde Tonkin miski, ikincisinde ise bambaşka bir hayvandan ve bambaşka bir organdan gelen vintage geyik miski.

EO2 Tonkin, Ensar Oud'dan baharatlı, terli bir misk. Kişniş, kimyon, Sichuan biberi ve pembe biber açılışı yapar; kimyon ve ölmez çiçek miskle yumuşatılmış, siyah çaya ve kastoreuma doymuş gibidir. Kalpte sambak yasemini, gül otto ve siyah frenk üzümü yer alır; siyah frenk üzümü, miskin pekmezimsi ısırığını ortaya çıkaran bir tatlandırıcı görevi görür. Dipte kastoreum, eski siyah Tonkin miski, yabani Kepi ödağacı, sandal ağacı ve balmumuyla birlikte yer alır.

Russian Adam, Areej Le Doré'nin kurucusu olan ödağacı damıtımcısı, kastoreumu kendi hazırladığı, eski misk geyiği miski, ambergris ve eski misk kedisinden oluşan bir ko-absoluyla işledi ve bunu Hint Udu, meşe yosunu ve Endonezya vetiverinin üzerine yerleştirdi. Dört hayvan birlikte parfümü yaşlanmış deriye ve evcilleşmemiş vahşi doğaya yöneltir. Bu koyu, derimsi dibin üzerinde eski Taif gülü ve pudralı süsen yer alır.

Nehir boyunca kunduzlar hâlâ çamuru yığar ve topraklarını işaretlemek için üstüne kastoreum bırakır. Birleşik Krallık Beaver Trust'tan Róisín Campbell-Palmer, kastoreumu "biraz misksi, ama tatlı" olarak tanımlıyor ve çevrede kunduz görmeseniz bile onların orada olduğunu bildiğinizi söylüyor.

Sıkça sorulan sorular

Parfümde kastoreum nedir?

Parfümeride kastoreum, kunduzun kurutulmuş kastor keselerinden elde edilen alkollü bir ekstredir; tentür veya reçine özü olarak kullanılır. Erkek ve dişi kunduzların her ikisi de bu keseleri taşır; keseler pelvis ile kuyruk kökü arasında, derinin altında bulunur. Parfümörler onu esas olarak, diğer malzemelerle harmanlandığında deriyi çağrıştıran bir nota için kullanır.

Kunduzlar gerçekten kendi testislerini ısırıp koparır mıydı?

Hayır. Bu hikâye Aisopos ve Plinius'tan Sevillalı Isidore'a ve ortaçağ bestiyaryalarına uzanır; Albertus Magnus onu on üçüncü yüzyılda tümüyle yanlış olarak nitelemişti. Kastor keseleri testis değildir ve dişi kunduzlarda da bulunur.

Kastoreum vanilyalı dondurmada var mı?

Bir zamanlar dondurmaları, gazlı içecekleri ve şekerlemeleri aromalandırmak için sıkça kullanılırdı; ancak yıllık kullanımı bugün çok düşüktür, yaklaşık 100 kilogramdır, buna karşılık vanilin kullanımı 1,2 milyon kilogramın üzerindedir. Bugün bir marketteki ürünlerin neredeyse hiçbiri onu içermez.

Kastoreum nasıl yapılır?

Tuzakçılar, deri yüzme sırasında kastor keselerini çıkarır ve kurutur; Kuzeybatı Bölgeleri'nde bu, yüzme barakasında düğümlü bir ipte yaklaşık yedi gün demektir. Kurutulmuş keseler genellikle yumuşaması için iki yıl veya daha uzun süre bekletilir, ardından ezilir ve alkolle özütlenerek parfümde tentür veya reçine özü olarak kullanılır.